Noong unang panahon sa gitna ng malawak at luntiang kapatagan ng Gitnang Luzon, may isang tanyag na kwentong bayan na ipinapasa ng mga matatanda. Ito ang bantog na "Alamat Ng Bundok Arayat" na nagpapaliwanag kung bakit may nag-iisang marilag na bundok na tumatayog sa gitna ng kapatagan ng Pampanga.
Ayon sa mga sinaunang salaysay ukol sa ang alamat ng bundok arayat, ang bundok na ito ay dating matatagpuan sa Candaba. Subalit dahil sa kasakiman at kapabayaan ng mga naninirahan doon noong una, nagpasya ang makapangyarihang hari ng kabundukan na ilipat ang buong bundok sa kasalukuyang pook nito sa bayan ng Arayat. Ang naiwang malalim na lupain ay naging latian, habang ang inilipat na bundok ay nanatiling payapa at puno ng biyaya.
Sa paglipas ng panahon, naging tahanan ang bundok ng isang napakaganda at mapaghimalang diwata na si Mariang Sinukuan. Sa bawat pagsasalin ng alamat ng bundok arayat story, sinasabing labis na minahal ni Maria ang kabundukan. Puno ito ng matatamis na bungang-kahoy, malilinaw na batis, at mababangong bulaklak na malayang pinakikinabangan ng sinumang nagugutom o nangangailangan.
Minsan ay bumababa si Mariang Sinukuan sa kabayanan upang magmasid sa kanyang mga kababayan. Nagbabalatkayo siya bilang isang payak na matandang magbubukid upang subukin ang kabutihang-loob ng mga tao. Ang sinumang magpakita ng awa at paggalang sa kapwa ay lihim niyang ginagantimpalaan ng masaganang ani at payapang pamumuhay.
Subalit may mahigpit na alituntunin ang diwata sa lahat ng umaakyat sa kanyang tahanan. Maaaring mamitas at kumain ng anumang bunga habang nasa bundok, ngunit mahigpit na ipinagbabawal ang mag-uwi o mag-imbak nang may kasakiman. Kapag may sumuway, binabalot ng makapal na hamog ang gubat at hindi na makita ng nagkasala ang daan pauwi hangga't hindi inilalapag ang ninakaw na bunga.
May isa ring bahagi sa alamat ng bundok arayat story (10) na naglalahad ng labanan ng mga bundok. Dahil sa taglay na kariktan ng bundok, nainggit ang karatig na pinunong si Haring Pinatubo. Sa matinding paninibugho, nagpaulan ito ng malalaking tipak ng bato upang sirain ang ganda ng tahanan ni Sinukuan. Bagamat napinsala ang tuktok nito, buong tapang na nanindigan si Sinukuan at nagtago sa likod ng hanay ng mga burol ang katunggali, kaya naman nanatiling bukod-tangi at nag-iisa ang Bundok Arayat.
Kalaunan, dahil sa paulit-ulit na pag-abuso ng ilang sakim na tao sa likas na yaman, nagpasya si Mariang Sinukuan na tuluyang manatili sa kaitaasan at hindi na madalas magpakita. Gayunpaman, marami pa rin ang naniniwala na naroon pa rin siya, nagmamasid at nag-aalaga sa bawat puno at hayop sa kagubatan.
Hanggang sa kasalukuyan, ang alamat ng bundok arayat (20) ay nananatiling buhay na paalala sa mga kabataan. Kapag tinatanaw ang maringal na Bundok Arayat mula sa malayo, naaalala ng lahat ang kadakilaan ng diwata at ang kahalagahan ng pagmamahal sa kalikasan.