Ang Alamat ng Palay

Noong unang panahon, ang mga butil ng palay ay hindi katulad ng nakikita natin ngayon. Sinasabing ang bawat butil ay kasinglaki ng isang malaking banga at may kulay na tila ginto. Ang mga tao noon ay hindi kailangang magbungkal ng lupa o magtanim sa ilalim ng mainit na araw. Tuwing sasapit ang panahon ng anihan, ang mga butil ng palay ay kusa na lamang gumugulong mula sa mga bukid patungo sa loob ng mga kamalig ng mga tao. Ang lahat ay namumuhay nang masagana at may sapat na oras para sa pahinga dahil sa biyayang ito ni Bathala. Ngunit sa isang nayon, may nakatira na isang babaeng nagngangalang Banog. Siya ay kilala sa pagiging sobrang mainipin at walang pasensya sa lahat ng bagay. Isang araw, habang siya ay naghihintay sa kanyang pintuan, napansin niyang tila mas mabagal ang paggulong ng mga butil ng palay kaysa sa karaniwan. Sa halip na magpasalamat sa darating na pagkain, uminit ang kanyang ulo. Kumuha siya ng isang malaking pamatok at sinalubong ang isa sa mga dambuhalang butil na papasok na sana sa kanyang kamalig. Dahil sa tindi ng kanyang galit, hinampas niya ang butil nang buong lakas. Sa isang iglap, ang malaking butil ng palay ay nagkadurog-durog sa milyun-milyong maliliit na piraso. Ang mga pira-pirasong ito ay biglang nagkaroon ng mga pakpak at mabilis na nagsilipad pabalik sa malalawak na bukid at bumaon sa ilalim ng lupa. Narinig ng mga tao ang isang malakas na kulog at ang tinig ni Bathala na nagsabing dahil sa kawalan ng pasensya at pagpahalaga ni Banog, ang biyaya ay hindi na kailanman magiging kusa. Mula noon, ang mga palay ay naging maliliit na lamang at kailangan nang itanim, alagaan, at aniin ng mga tao nang may matinding pagod at pawis bago sila makakain.