Noong unang panahon sa isang tahimik na baryo, may isang matandang lalaki na kilalang-kilala sa kanyang angking kabaitan, kasipagan, at pagkakaroon ng magandang bakuran. Siya ay si Mang Antol. Bukas ang kanyang palad sa lahat ng nangangailangan, at masaya niyang ipinamamahagi ang mga gulay at bungangkahoy mula sa kanyang hardin sa mga kapus-palad na kapitbahay. Ito ang kinagisnang pamumuhay sa kilalang kwentong Alamat Ng Santol.
Isang hapon, nagtungo si Mang Antol sa kalapit na masukal na gubat upang mangahoy ng panggatong. Sa kalagitnaan ng kanyang paglalakad, narinig niya ang isang mahinang tinig ng humihingi ng saklolo. Sinundan niya ang boses hanggang matagpuan ang isang matandang babae na nakahandusay at may malubhang sugat sa binti dulot ng pagkatisod sa matutulis na sanga.
Nang walang pag-aatubili, agad na ginamot ni Mang Antol ang sugat ng babae gamit ang mga likas na halamang gamot na kanyang natutunan. Nang guminhawa ang pakiramdam ng babae, nagpasalamat ito nang buong puso. Inihayag ng babae na siya pala ay isang diwata na sumusubok sa puso ng mga tao sa nayon. Bilang gantimpala sa dalisay na kabutihan ni Mang Antol, nag-iwan ang diwata ng isang munting mahiwagang binhi na kumikinang na parang ginto.
Ibinilin ng diwata na itanim ang binhing ito sa kanyang bakuran nang may pagmamahal at patuloy na malasakit sa kapwa. Umuwi si Mang Antol at buong ingat na itinanim ang gintong buto sa gitna ng kanyang bakuran. Araw-araw niya itong dinidiligan, inaalagaan, at pinoprotektahan mula sa matinding init at ulan.
Hindi nagtagal, sumibol mula sa lupa ang isang malabay at matatag na puno na mayabong ang mga dahon. Di naglaon, namunga ito ng marami—mga bilog na bunga na kulay dilaw at ginto kapag nahihinog. Noong unang tikman ng mga kanayon ang bunga, nagustuhan nila ang tamis-asim nitong lasa at ang malalambot na laman sa loob nito.
Nang pumanaw si Mang Antol dahil sa katandaan, patuloy na nagbigay ng lilim at masasarap na bunga ang puno sa buong nayon. Bilang pag-alaala at parangal sa kanyang walang katumbas na kabaitan, tinawag ng mga taganayon ang puno at bunga nito na 'Santol', hango sa pangalan ng minamahal nilang si Mang Antol. Hanggang ngayon, ang kwentong ito ay nananatiling bantog bilang ang alamat ng santol sa ating panitikan.