Noong unang panahon sa isang tahimik na bayan ng Laguna, may isang magandang dilag na nagngangalang Payang. Nagmula siya sa mariwasang pamilya subalit napakabait at mapagkumbaba ang kanyang kalooban. Nabihag ng kanyang kabutihan ang puso ng isang masipag na magsasakang si Pepe, at lihim silang nagsumpaan ng tapat na pagmamahal sa isa't isa.
Subalit naging hadlang ang pagkakaiba ng kanilang kalagayan sa buhay nang ipagkasundo si Payang ng kanyang ama sa isang mayamang binata. Labis na nalungkot ang dalaga dahil tanging si Pepe lamang ang itinitibok ng kanyang puso. Upang manatiling magkasama, nagkasundo ang magkasintahan na lumayo sa bayan at magsimula ng payapang pamumuhay.
Nang matuklasan ng ama ni Payang ang kanilang balak, agad niyang inutusan ang kanyang mga tauhan na habulin ang dalawa. Naabutan ng mga humahabol sina Payang at Pepe sa masukal na daan, at pilit nilang pinaghiwalay ang magkasintahan. Ipinag-utos ng galit na ama na saktan si Pepe bago ito iniwang sugatan sa gitna ng kaparangan.
Sinarat at ikinulong naman si Payang sa kanyang silid nang buong higpit. Sa kabila ng pagmamakaawa, hindi pinakinggan ng ama ang kanyang pakiusap. Sa matinding pangungulila at hinagpis sa kalagayan ng minamahal, unti-unting nanghina si Payang hanggang sa tuluyan siyang binawian ng buhay.
Samantala, may isang matandang nagligtas kay Pepe at nag-alaga sa kanya hanggang sa manumbalik ang kanyang lakas. Nang malaman ng binata ang sinapit ni Payang, labis ang kanyang pamimighati at araw-gabi siyang umiyak. Agad niyang dinalaw ang libingan ng dalaga upang ipagdasal ang kapayapaan nito.
Sa tabi ng puntod ni Payang, napansin ni Pepe ang isang kakaibang halaman na noon lamang niya nakita. Inaruga niya ang halaman araw-araw bilang pag-alaala sa kanyang minamahal hanggang sa ito ay lumaki at mamunga. Nang tikman niya ang hinog na bunga, napatunayan niyang napakatamis at napakalinamnam nito, kaya pinangalanan niya itong Payang na sa kalaunan ay tinawag ng lahat na papaya.