Noong unang panahon sa isang payapang nayon, may isang lalaking kilalang-kilala sa tawag na Pago. Si Pago ay labis na tamad at ubod ng damot sa lahat ng kanyang mga ari-arian at pagkain. Araw-araw ay wala siyang ibang ginawa kundi ang humilata sa loob ng kanyang kubo habang ang kanyang mga kapitbahay ay abala sa pagsasaka at pangingisda.
Kilala ng marami ang salaysay na ito bilang alamat ng pagong na nagtuturo ng kababaang-loob sa komunidad. Tuwing hihingi ng tulong ang mga kababaryo kay Pago para sa bayanihan o kahit sa kaunting tubig man lamang, agad siyang sumisigaw at nagtatago. Hindi niya nais magbahagi ng anumang meron siya dahil natatakot siyang maubusan.
Isang mainit na tanghali, isang matandang pulubi na gutom at uhaw na uhaw ang kumatok sa pintuan ng kubo ni Pago. Sa halip na magpatuloy at mag-alok ng pagkain, dali-daling kinuha ni Pago ang kanyang malaking banga at isinuot ito sa kanyang likuran upang magkubli. Naisip niyang kung magkukunwari siyang bato o walang tao sa bahay ay aalis na lamang ang panauhin.
Ngunit ang matandang iyon ay isa palang mahiwagang diwata na nagmamasid sa kabutihan ng puso ng mga mamamayan. Kitang-kita ng diwata ang ginawang pagtatago ni Pago sa ilalim ng banga upang ipagkait ang kanyang yaman. Dahil dito, nagpasya ang diwata na bigyan ng aral ang maramot na binata.
Sa pambatang kwentong ito na madalas tawaging ang alamat ng pagong, humarap ang diwata at winika ang sumpa kay Pago. Sinabi ng diwata na dahil mas pinili pa ni Pago ang magtago kasama ang kanyang kagamitan kaysa maging kapaki-pakinabang sa iba, habambuhay na siyang mabubuhay nang mabagal at may pasan na mabigat na takip sa likod.
Biglang lumapat at dumikit ang banga sa buong likod ni Pago hanggang sa maging matigas na baluti o talukab. Ang kanyang mga kamay at paa ay naging maiikli at makukunat, at ang kanyang leeg ay pumurol at pumasok sa loob ng banga tuwing siya ay natatakot.
Nang lumabas ang nilalang mula sa bakuran, hindi na ito makatakbo nang mabilis tulad ng dati. Naging napakakupad ng kanyang pag-usad at tuwing may maririnig na yabag ay agad na isinisiksik ang ulo sa loob ng talukab, tanda ng kanyang dating gawi na pagtatago at pagiging mailap sa mga tao.
Tinawag ng mga naninirahan ang kakaibang nilalang na ito mula sa pangalang 'Pago' hanggang sa dumaan ang panahon at naging 'pagong'. Mula noon, naging maikling alamat ng pagong ang kwentong ito na palaging ikinukwento sa kabataan upang maging paalala laban sa labis na kasakiman.
Sa iba't ibang aklat ng mga kwentong pambata, kabilang sa tanyag na talaan ang ang alamat ng pagong (20) bilang bahagi ng mga klasikong alamat sa paaralan. Ipinapakita nito kung paanong ang kawalan ng malasakit ay may katapat na kaparusahan sa kapalaran.
Ngayon, kapag nakikita ang maikling alamat ng pagong (10) sa mga aralin, naaalala ng mga mag-aaral ang kahalagahan ng pagiging bukas-palad at masipag sa araw-araw na pakikitungo sa kapwa.