Noong unang panahon, sa isang malayong nayon na laging nababalot ng matinding lamig, may isang matandang babae na naglalakad nang mag-isa. Siya ay pagod at giniginaw, ngunit walang sinuman sa mga taong nakakasalubong niya ang naglakas-loob na tumulong dahil sa kanilang sariling paghihirap sa panahon ng taglamig.
Isang batang lalaki na nagngangalang Lito ang nakapansin sa matanda. Kahit na siya mismo ay kapos sa pagkain at damit, nilapitan niya ang matanda at inalok ang kanyang sariling kumot upang pampainit. Labis na natuwa ang matanda sa ipinakitang kabutihan ng bata.
Bilang pasasalamat, kinuha ng matanda ang isang kakaibang ugat mula sa kanyang baul. Sinabi niya kay Lito na itanim ito sa lupa at alagaan nang mabuti. "Ang ugat na ito ay magbibigay ng init sa iyong katawan at lunas sa iyong karamdaman," wika ng matanda bago siya naglaho na parang bula.
Sinunod ni Lito ang bilin ng matanda. Itinanim niya ang ugat sa kanyang maliit na hardin. Pagkalipas ng ilang araw, isang halaman na may mahahabang dahon ang sumibol. Nang hukayin niya ang lupa, nakita niya ang mga ugat na may kakaibang bango at kulay ginto.
Sinubukan ni Lito na pakuluan ang ugat at inumin ang sabaw nito. Agad niyang naramdaman ang kakaibang init na dumadaloy sa kanyang katawan na nagtanggal ng kanyang panginginig. Ibinahagi rin niya ito sa kanyang mga kapitbahay na may sakit at giniginaw.
Nagulat ang lahat dahil sa bilis ng paggaling ng mga may sakit at ang ginhawang dulot ng inuming ito. Mula noon, naging mahalagang bahagi na ng kanilang buhay ang halamang ito na tinawag nilang luya.
Hanggang sa kasalukuyan, ang luya ay ginagamit pa rin ng mga Pilipino bilang pampainit ng katawan at mabisang gamot sa sipon at ubo. Ito ay nagsisilbing paalala ng kabutihang-loob na ipinakita ni Lito sa matanda.
Ang kwento ng luya ay hindi lamang tungkol sa isang halaman, kundi tungkol sa pagmamalasakit sa kapwa. Ang init na hatid ng luya ay sumisimbolo sa init ng pagmamahal na ibinigay ng isang bata sa isang nangangailangan.