Noong unang panahon sa isang payapang nayon sa tabi ng kabundukan, may isang masipag ngunit maralitang magsasaka na nagngangalang Mang Berto. Kahit maliit lamang ang kanyang bukirin at wala siyang katulong sa pagsasaka, araw-araw siyang gumigising bago sumikat ang araw upang bungkalin ang matigas na lupa gamit ang sariling mga kamay. Sa kabila ng hirap at pagod, hindi kailanman nagreklamo si Mang Berto dahil pangarap niyang maiangat ang buhay ng kanyang pamilya.
Isang mainit na hapon, habang naghahanap ng panggatong si Mang Berto sa kalapit na gubat, nakarinig siya ng mahinang ungol sa ilalim ng isang malaking punong balete. Nang kanyang lapitan, nakita niya ang isang dambuhalang nilalang na may maitim at makintab na balat na tila pagod na pagod at naiipit sa mabibigat na baging. Sa halip na matakot o tumakbo palayo, naawa si Mang Berto kaya maingat niyang tinulungan at pinutol ang mga baging upang makahinga nang maluwag ang mahiwagang hayop.
Laking gulat ni Mang Berto nang biglang magliwanag ang buong paligid at magsalita ang nilalang. Nabunyag na ito pala ay isang diwata ng kabundukan na nag-anyong hayop upang subukin ang puso ng mga naninirahan sa kapatagan. Dahil sa ipinakitang busilak na puso at likas na malasakit ng magsasaka, ipinangako ng diwata na ipagkakaloob niya ang anyong iyon upang maging tapat na katulong ni Mang Berto sa anumang mabigat na gawain sa bukid.
Kinaumagahan, namangha ang mga kababaryo nang makita ang isang matipuno, malakas, at may kurbadang sungay na hayop na matiyagang sumusunod kay Mang Berto. Ang pambihirang nilalang na ito ay buong pusong humila ng mabigat na araro at nagdala ng mga inaaning palay nang walang kapaguran. Dahil sa likas nitong lakas at tibay sa gitna ng init at putik, binansagan ito ng mga taganayon na 'kalabaw.'
Nang kumalat sa karatig-nayon ang kwento alamat ng kalabaw, maraming magsasaka ang namangha sa kabutihan at tibay ng hayop. Mabilis na naging tanyag ang alamat ng kalabaw sa bawat sulok ng kapuluan, at sa bawat tahanan ay ibinabahagi ang kwento alamat ng kalabaw (10) sa mga batang nag-aaral upang ituro ang kahalagahan ng pagtutulungan. Mula noon, biniyayaan din ng kalikasan ang iba pang magbubukid ng mga katulad na kalabaw upang maibsan ang kanilang hirap sa pagsasaka.
Naging masagana ang buong pamayanan at gumaan ang buhay ng lahat dahil sa tapat na kasama sa bukid. Mula noon hanggang ngayon, ang alamat ng kalabaw (10) at ang alamat ng kalabaw ay patuloy na nagpapaalala sa ating lahi na ang biyayang dulot ng sipag, tiyaga, at pagmamalasakit sa kapwa ay nagbubunga ng walang kapantay na kasaganaan.