Alamat Ng Gumamela
Noong unang panahon sa isang tahimik at payapang nayon, may isang mabait, masayahin, at magandang dalaga na nagngangalang Mela. Kilala siya ng lahat ng taganayon dahil sa kanyang busilak na puso at labis na pagmamahal sa kalikasan, lalo na sa pagtatanim ng iba't ibang uri ng mga halaman sa paligid ng kanilang tahanan.
Araw-araw, bago sumikat nang buo ang araw, makikita na si Mela na masipag na nagdidilig, nagbubungkal ng lupa, at nag-aalaga ng mga luntiang pananim. Dahil sa kanyang kabaitan at sipag, marami ang humahanga sa kanya, ngunit ang nagpatibok ng kanyang puso ay ang masipag at tapat na binatang si Rommel. Masaya silang nagtutulungan sa pagsasaka at pangangalaga sa nayon.
Subalit may isang mayamang binata sa nayon na nagngangalang Goyong ang lihim ding umiibig kay Mela. Hindi matanggap ni Goyong na si Rommel ang pinili ng dalaga, kaya't namuo ang matinding inggit at poot sa kanyang damdamin. Madalas niyang subukang guluhin at siraan ang dalawa upang mapasakanya si Mela.
Isang takipsilim, habang nag-aayos ng mga tanim sina Mela at Rommel, lumitaw si Goyong na may dalang patalim at sinugod si Rommel dahil sa matinding selos. Sa takot na masaktan ang kanyang minamahal, mabilis na humarang si Mela upang salagin ang patalim. Tinamaan ang dalaga at bumagsak sa lupang kanyang inalagaan.
Labis na nagsisi at natakot si Goyong sa kanyang nagawa kaya't tumakbo siya palayo at tuluyang lumisan sa nayon. Buong pait namang iniyakan ni Rommel at ng buong nayon ang pagkawala ng mabait na si Mela. Buong paggalang nilang inilibing ang dalaga sa gitna ng halamanang labis niyang minahal.
Lumipas ang ilang araw, napansin ng mga kababayan na may tumubong kakaibang halaman sa mismong puntod ni Mela. Hindi nagtagal, namukadkad dito ang isang kaakit-akit at pulang-pulang bulaklak na may mahabang tangkay sa gitna, animo'y sumasayaw sa ihip ng hangin at nagbibigay ng sigla sa paligid.
Naalala ng mga tao ang paboritong bukambibig ng dalaga noon na "guguma" o ang pagnanais niyang gumawa ng kabutihan at kagandahan sa lupa. Dahil sa pagmamahal nila kay Mela, tinawag nila ang bagong bulaklak na Gumamela bilang alaala sa kanyang dakilang pag-ibig at sakripisyo.
Mula noon, kumalat ang mga halaman na ito sa iba't ibang bakuran sa Pilipinas bilang palamuti at panlunas. Dito nagtapos ang alamat ng gumamela, na nagpapaalala sa lahat na ang wagas na pag-ibig at kabutihan ay patuloy na mamumukadkad kailanman.