Noong unang panahon sa pulo ng Samar, may isang payapang pamayanan sa tabi ng dalampasigan na tinatawag na Balud. Sagana sa isda ang dagat at mayabong ang mga pananim sa paligid, kaya masayang namumuhay ang mga katutubo roon. Sa bayang ito naninirahan ang isang dilag na nagngangalang Bungangsakit, na kilala sa kanyang angking kagandahan, busilak na puso, at malasakit sa kapwa.
Subalit ang katahimikan ng Balud ay madalas gambalain ng mababangis na tulisang-dagat o mga moro na mandarambong. Paulit-ulit nilang sinasalakay ang dalampasigan upang magnakaw ng mga ani, magsunog ng mga tahanan, at binihag ang sinumang kanilang maabutan. Labis na nagdalamhati ang mga residente sa walang humpay na takot at pangamba sa tuwing may dumarating na mga bangka sa abot-tanaw.
Upang wakasan ang paghihirap, nagpulong ang mga pinuno ng pamayanan kasama ang mga misyonerong Heswita at ang marunong na si Bungangsakit. Napagpasyahan ng lahat na lisanin ang Balud at maghanap ng mas ligtas na lupain na malayo sa biglaang pagsalakay mula sa karagatan ngunit may mayamang kalikasan upang mabuhay.
Naglakbay ang mga mamamayan papasok sa kalupaan hanggang sa marating nila ang isang pook na napaliligiran ng mga burol at matatabang bukirin malapit sa ilog. Dahil sa magandang posisyon nito sa itaas ng mga burol, madali nilang matatanaw ang mga papalapit na kalaban. Napagkasunduan nilang doon magtatag ng bagong komunidad.
Nagtulungan ang mga katutubo sa pagtatayo ng mga bahay, kuta, at isang simbahan sa tulong ng mga Heswita. Sa ibabaw ng pinakamataas na burol, nagtayo sila ng bantayan upang magbabala agad kapag may banta ng panganib. Dahil sa pagkakaisa at pamumuno nina Bungangsakit, muling sumibol ang kapayapaan at kasaganaan sa kanilang bagong tahanan.
Nang dumating ang araw na muling nagtangkang sumalakay ang mga tulisang-dagat, handa na ang mga katutubo. Bago pa man makalapit ang mga mananalakay, natanaw na sila mula sa burol at matagumpay silang naitaboy ng nagkakaisang mamamayan. Hindi na muling nagawang pinsalain ng mga pirata ang kanilang bagong bayan.
Humanga ang mga tao sa kariktan ng bagong lupain at sa kagandahang-loob ng dilag na si Bungangsakit. Dahil dito, tinawag nila ang lugar na "Baysay," isang lokal na salita na nangangahulugang "maganda." Sa paglipas ng panahon at sa pagdating ng mga dayuhan, ang "Baysay" ay binigkas at naitala bilang bayan ng "Basey" na nananatiling bukal ng sining, kasaysayan, at kagandahan sa Samar.